El Nino có nguy cơ gây thiếu hụt nguồn nước trong những tháng cuối năm 2026 và năm 2027.(Ảnh minh họa: Dương Đức Kiên)
Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Nino trong những tháng cuối năm 2026 và năm 2027, Chính phủ yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương chủ động triển khai các giải pháp ứng phó từ sớm, từ xa, bảo đảm nước sinh hoạt và nhu cầu sử dụng nước của các ngành kinh tế. Trọng tâm là tăng cường dự báo, điều hòa, phân phối nguồn nước theo lưu vực sông, chuẩn bị các phương án cấp nước dự phòng và sử dụng hiệu quả nguồn nước trong mùa khô.
Tăng cường dự báo, chủ động ứng phó từ sớm
Theo Công văn số 9694/VPCP-NN ngày 24/9/2026 của Văn phòng Chính phủ, truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng về việc chủ động ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Nino, chỉ đạo được đưa ra trên cơ sở báo cáo ngày 12/9/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về đánh giá nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, đề xuất giải pháp ứng phó nhằm bảo đảm nước sinh hoạt, nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội năm 2027, góp phần bảo đảm an ninh lương thực và an ninh năng lượng.
Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, El Nino có khả năng gây thiếu hụt lượng mưa, làm suy giảm dòng chảy trên các sông, suối và ảnh hưởng đến khả năng tích trữ nước tại các hồ chứa. Nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn cần được đặc biệt lưu ý tại khu vực Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Đáng chú ý, mức độ rủi ro không chỉ phụ thuộc vào diễn biến khí tượng, thủy văn mà còn liên quan đến khả năng tích trữ, điều tiết và phân phối nước, mức độ phụ thuộc của các công trình cấp nước vào nguồn nước mặt, cũng như nhu cầu sử dụng nước của các ngành. Vì vậy, việc chuẩn bị phương án ứng phó ngay từ cuối mùa lũ năm 2026 có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng bảo đảm nguồn nước trong mùa cạn năm 2027.
Chính phủ yêu cầu các cơ quan chức năng tăng cường theo dõi, cập nhật dự báo khí tượng thủy văn; đánh giá sát diễn biến nguồn nước trên từng lưu vực sông để kịp thời xây dựng, điều chỉnh phương án ứng phó phù hợp. Việc điều hành cần gắn với tình hình thực tế, tránh bị động khi hạn hán, thiếu nước xảy ra, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và phát điện.
Điều tiết hồ chứa, bảo đảm nguồn nước cho hạ du
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ đề cập là chủ động tích trữ, điều tiết và sử dụng tiết kiệm nguồn nước tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện. Các địa phương cần căn cứ diễn biến thời tiết, dự báo mưa lũ và tình hình nguồn nước để xem xét phương án tích nước sớm đối với các hồ chứa thuộc quy trình vận hành liên hồ chứa; đồng thời rà soát những công trình thủy lợi có khả năng điều tiết, trữ nước để nâng cao hiệu quả khai thác.
Việc tích nước phải được thực hiện trên cơ sở theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng thủy văn, bảo đảm nguồn nước cho sinh hoạt và các hoạt động kinh tế – xã hội trong mùa cạn. Khi có dự báo mưa lũ, cần chủ động điều chỉnh mực nước hồ nhằm bảo đảm dung tích phòng lũ, an toàn công trình và giảm thiểu nguy cơ ngập lụt cho khu vực hạ du.
Các địa phương cũng được yêu cầu rà soát phạm vi cấp nước của từng công trình thủy lợi, đánh giá khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng nước và điều chỉnh phương án vận hành phù hợp. Đối với những khu vực có nguy cơ thiếu nước, cần ưu tiên cấp nước sinh hoạt, đồng thời xây dựng kế hoạch điều chỉnh cơ cấu cây trồng, lịch thời vụ và diện tích canh tác theo khả năng nguồn nước thực tế.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm theo dõi sát diễn biến nguồn nước, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương xây dựng, triển khai kịch bản nguồn nước và phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên các lưu vực được nhận định có nguy cơ thiếu nước hoặc thiếu nước nghiêm trọng. Việc phối hợp với các quốc gia thượng nguồn trên lưu vực sông Mê Công cũng cần được tăng cường nhằm cập nhật kịp thời diễn biến nguồn nước, phục vụ công tác dự báo và điều hành.
Bảo đảm cấp nước an toàn, giảm nguy cơ gián đoạn
Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chủ động triển khai các giải pháp ứng phó từ sớm, từ xa, bảo đảm nước sinh hoạt và nhu cầu sử dụng nước của các ngành kinh tế. (Ảnh minh họa: Lê Như Kỳ Lân)
Đối với lĩnh vực cấp nước, Bộ Xây dựng được giao kiểm tra, rà soát các công trình cấp nước đô thị; chỉ đạo xây dựng và tổ chức thực hiện phương án cấp nước an toàn, nhất là đối với các công trình khai thác trực tiếp trên sông không có hồ điều tiết và những công trình phụ thuộc vào hồ chứa thượng lưu.
Các giải pháp cần tập trung vào tăng cường kết nối hạ tầng cấp nước, giảm tỷ lệ thất thoát nước sạch, chuẩn bị phương án tích trữ và cấp nước dự phòng cho các đô thị lớn và những khu vực có nguy cơ thiếu nước. Đây là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh một số hệ thống cấp nước phụ thuộc lớn vào dòng chảy sông, hồ, trong khi khả năng khai thác nguồn nước thay thế giữa các khu vực còn hạn chế.
Cùng với nguồn nước mặt, các địa phương cần rà soát, đánh giá khả năng khai thác nước dưới đất; kiểm tra, bảo dưỡng các giếng khoan và công trình dự phòng đã được đầu tư để sẵn sàng huy động khi cần thiết. Việc khai thác nước mặt và nước dưới đất có thể được tổ chức theo hình thức kết hợp hoặc luân phiên, phù hợp với điều kiện từng địa bàn, nhưng phải bảo đảm yêu cầu quản lý tài nguyên nước và an toàn nguồn cấp.
Các địa phương cần cập nhật kế hoạch cấp nước an toàn cho cả khu vực đô thị và nông thôn, xác định rõ khu vực có nguy cơ thiếu nước, nguồn cấp thay thế và phương án tổ chức cấp nước khi xảy ra tình huống bất lợi. Việc ưu tiên nước cho sinh hoạt cần được đặt trong tổng thể phương án điều hòa, phân phối nguồn nước, bảo đảm đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của người dân.
Phối hợp bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng
Trước nguy cơ thiếu nước tưới, Chính phủ yêu cầu các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, điều chỉnh mùa vụ và cân nhắc cắt giảm diện tích canh tác tại những khu vực không bảo đảm nguồn nước, đặc biệt là các vùng thuộc lưu vực sông Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm hướng dẫn các địa phương điều chỉnh lịch gieo trồng, nhất là vụ Hè Thu và Đông Xuân tại khu vực Trung Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long, nhằm hạn chế tác động của hạn hán và xâm nhập mặn. Việc tổ chức sản xuất cần gắn với khả năng cấp nước thực tế, ưu tiên sử dụng hiệu quả nguồn nước và hạn chế thiệt hại khi xảy ra điều kiện thời tiết bất lợi.
Đối với lĩnh vực năng lượng, Bộ Công Thương được giao xây dựng phương án sử dụng hợp lý các nguồn điện như nhiệt điện than, thủy điện, điện mặt trời, tuabin khí, điện gió, nhiệt điện dầu và các nguồn năng lượng khác nhằm hạn chế rủi ro thiếu hụt điện. Đồng thời, cần chuẩn bị phương án ứng phó với nguy cơ thiếu nước về các hồ thủy điện trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, bao gồm kế hoạch tích nước và huy động các nguồn điện khác để dự phòng khi thủy điện phải dành nước phục vụ nhu cầu hạ du trong mùa khô.
Tập đoàn Điện lực Việt Nam và đơn vị vận hành hệ thống điện được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với các địa phương ở hạ du những hồ chứa thủy điện lớn, quan trọng, giảm thiểu tác động của hoạt động điều tiết, vận hành hồ đến các nhu cầu sử dụng nước khác, đặc biệt là nước sinh hoạt.
Việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ nêu trên có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do El Nino. Trọng tâm trong thời gian tới là cụ thể hóa các kịch bản nguồn nước thành phương án hành động tại từng lưu vực, địa phương và công trình; tăng cường phối hợp liên ngành, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên nước, qua đó góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và an ninh năng lượng trong năm 2027.
Vy Anh
