Sáng 10/11/2026, tại Hà Nội, Bộ Xây dựng đã tổ chức Hội thảo lấy ý kiến Hồ sơ dự án Luật Cấp, Thoát nước. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn chủ trì Hội thảo với sự tham dự của đại diện các cơ quan: Quốc hội, Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương, chuyên gia, nhà khoa học, các hội, hiệp hội và đơn vị hoạt động trong lĩnh vực cấp, thoát nước.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đề nghị Ban soạn thảo Luật Cấp, Thoát nước tiếp tục lấy ý kiến các chuyên gia, doanh nghiệp, cơ quan quản lý, bộ, ngành và địa phương.
Sau nhiều năm chờ đợi một khuôn khổ pháp lý chuyên ngành, dự thảo Luật được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở điều chỉnh toàn diện hơn các hoạt động từ khai thác, sản xuất, cung cấp nước sạch đến thoát nước, xử lý nước thải. Tuy nhiên, để Luật thực sự đi vào cuộc sống, những vướng mắc trong thực tiễn đầu tư và vận hành cần được nhận diện, giải quyết ngay từ quá trình xây dựng chính sách.
Cụ thể, các đại biểu tập trung thảo luận 10 vấn đề trọng tâm. Trong đó, hai nhóm nội dung nhận được nhiều ý kiến là cơ chế bảo đảm cấp nước an toàn trong tình huống đột xuất, khẩn cấp và cơ chế bồi hoàn chi phí khi triển khai các dự án giao thông.
Khi doanh nghiệp ngành Nước mong “nắng hạn gặp mưa”
Một trong những nội dung nhận được sự đồng tình của nhiều đại biểu là quy định về cấp nước an toàn trong trường hợp đột xuất, khẩn cấp. Đây cũng là vấn đề gắn trực tiếp với hoạt động thường xuyên của các doanh nghiệp cấp nước, nhất là tại những địa bàn có nhu cầu sử dụng biến động lớn theo mùa hoặc tăng đột biến trong những ngày cao điểm.
Theo GS.TS. Nguyễn Việt Anh, quy định tại dự thảo Luật đã hướng tới tháo gỡ khó khăn mà nhiều doanh nghiệp đang gặp phải. Thực tế, giấy phép khai thác tài nguyên nước có thể quy định lưu lượng khai thác theo ngày, trong khi nhu cầu sử dụng nước tại một số thời điểm tăng cao, khiến doanh nghiệp đứng trước nguy cơ vượt giới hạn được cấp phép. Việc tính toán, quản lý lưu lượng khai thác trên cơ sở cả năm, theo hướng phù hợp với biến động nhu cầu, được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết vướng mắc này.
GS.TS. Nguyễn Việt Anh phát biểu tại hội thảo.
Đồng thuận với quan điểm trên, đại diện các doanh nghiệp đã phản ánh thực tế hiện hữu tại các địa phương. Đơn cử như câu chuyện cấp nước tại Sầm Sơn, đại diện Công ty CP Cấp nước Thanh Hóa cho biết: “Nhu cầu sử dụng nước ở địa phương tập trung chủ yếu trong khoảng 4 tháng cao điểm du lịch. Sản lượng khai thác và cung ứng vì thế có thời điểm tăng mạnh so với những tháng còn lại.”
Theo đại diện doanh nghiệp, nếu nội dung về cấp nước an toàn được thông qua thì hoạt động khai thác nước của doanh nghiệp sẽ linh hoạt hơn, không còn bị bó buộc bởi giới hạn lưu lượng theo ngày mà được tính toán trên cơ sở cả năm.
Đồng thời, đại diện Công ty CP Cấp nước Thanh Hóa bày tỏ sự phấn khởi khi những khó khăn từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp được cơ quan soạn thảo tiếp thu, nghiên cứu trong dự thảo Luật. “Chúng tôi được tiếp cận với dự thảo thì cũng giống như ‘nắng hạn gặp mưa’. Chúng tôi rất vui mừng và đang rất chờ đợi Luật Cấp, Thoát nước sớm được ban hành”, đại diện Công ty CP Cấp nước Thanh Hóa chia sẻ.
Đại diện Công ty CP Nước sạch Hưng Yên phản ánh thực tế vận hành tại công ty cấp nước hiện nay.
Tương tự, đại diện Công ty CP Nước sạch Hưng Yên phản ánh, vào những ngày nắng nóng, nhu cầu sử dụng nước của người dân tăng cao, song doanh nghiệp vẫn phải cân nhắc khi tăng sản lượng cấp nước do lo ngại nguy cơ vi phạm quy định về khai thác tài nguyên nước. Theo đại diện doanh nghiệp, việc dự thảo xem xét điều chỉnh cơ chế này thể hiện sự quan tâm đến thực tiễn vận hành, đồng thời hướng tới mục tiêu bảo đảm nhu cầu thiết yếu của người dân và phục vụ phát triển kinh tế – xã hội tại địa phương.
Những ý kiến trên cho thấy cơ chế quản lý hoạt động khai thác, sản xuất và cung cấp nước cần tính đến đặc thù biến động của nhu cầu sử dụng. Doanh nghiệp phải tuân thủ quy định về tài nguyên nước, nhưng cũng cần có phương án ứng phó phù hợp khi nhu cầu tăng đột biến, nhất là trong các tình huống nắng nóng, cao điểm du lịch hoặc sự cố bất thường. Bởi cấp nước không đơn thuần là hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây là dịch vụ thiết yếu gắn trực tiếp với đời sống người dân. Vì vậy, việc hoàn thiện quy định cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý, kiểm soát tài nguyên nước với trách nhiệm duy trì cung cấp nước liên tục, an toàn.
Bên cạnh nội dung cấp nước an toàn, nhiều đại biểu cũng đánh giá tích cực việc các ý kiến đóng góp về thoát nước an toàn, tuần hoàn và tái sử dụng nước thải, thu hồi tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi số được thể hiện trong dự thảo. Các nội dung cho thấy phạm vi điều chỉnh của Luật không chỉ dừng ở câu chuyện cung cấp nước sạch, mà còn hướng tới quản lý toàn diện hơn chu trình nước tại đô thị.
Di dời đường ống – Không thể để lãng phí nguồn lực đầu tư
Nếu quy định về cấp nước an toàn xuất phát từ yêu cầu bảo đảm dịch vụ thiết yếu, thì cơ chế bảo vệ, di dời và khôi phục công trình cấp, thoát nước lại đặt ra bài toán về trách nhiệm, chi phí và hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội.
Nội dung này được quy định tại khoản 5 Điều 12 dự thảo Luật. Tại hội thảo, các chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng cần làm rõ phương án kỹ thuật, thời điểm chuyển tuyến, trách nhiệm phối hợp cũng như căn cứ bố trí kinh phí ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Việc thiếu cơ chế phối hợp và phân định trách nhiệm rõ ràng có thể khiến doanh nghiệp phát sinh chi phí, kéo dài tiến độ dự án giao thông, thậm chí gây lãng phí những công trình cấp, thoát nước vẫn còn khả năng khai thác.
GS.TS. Nguyễn Việt Anh cho rằng, khó khăn thường xuất hiện khi hạ tầng giao thông đã được xây dựng trước khi triển khai các tuyến ống cấp, thoát nước. Doanh nghiệp gặp trở ngại trong việc xin phép đặt đường ống, bố trí tuyến hoặc kết hợp công trình với hạ tầng hiện hữu, chẳng hạn như các công trình cầu vượt sông.
Từ thực tế đó, GS.TS. Nguyễn Việt Anh đề xuất lập quy hoạch, thiết kế và thi công các công trình hạ tầng cần tính toán trước nhu cầu bố trí đường ống cấp nước, thoát nước. Nếu hành lang kỹ thuật được xác định ngay từ đầu, các hệ thống hạ tầng sẽ có điều kiện đầu tư đồng bộ hơn, doanh nghiệp sẽ hạn chế được những khó khăn trong quá trình xin phép, thỏa thuận vị trí và lựa chọn phương án tuyến.
Đại diện Công ty CP Cấp nước Hải Phòng đề xuất một số vấn đề vướng mắc với Ban soạn thảo dự án Luật.
Ở góc độ doanh nghiệp, Đại diện Công ty CP Cấp nước Hải Phòng phản ánh, khi các dự án giao thông được triển khai, doanh nghiệp phải tự chi trả chi phí di dời đường ống. Có trường hợp, ngay từ khi xin phép lắp đặt, doanh nghiệp đã phải cam kết tự chịu trách nhiệm di dời tuyến ống nếu sau này có dự án giao thông.
Cam kết này có thể được yêu cầu ngay cả khi tại thời điểm lắp đặt, việc mở rộng tuyến đường chưa nằm trong kế hoạch hoặc quy hoạch cụ thể. Khi dự án được triển khai, doanh nghiệp phải di dời đường ống hoặc đầu tư tuyến mới, dù công trình hiện hữu vẫn còn khả năng khai thác.
Đại diện doanh nghiệp cho biết thêm, việc phải tự bố trí kinh phí di dời trong những trường hợp như vậy không chỉ làm tăng chi phí đầu tư mà còn có thể ảnh hưởng đến tiến độ các dự án giao thông. Bởi việc di chuyển đường ống đòi hỏi thời gian, phương án kỹ thuật và nguồn kinh phí xã hội đáng kể.
Không chỉ Hải Phòng, đại diện Công ty CP Cấp nước Thanh Hóa cũng phản ánh tình trạng doanh nghiệp phải di dời công trình khi có yêu cầu mở rộng đường ở nhiều cấp độ khác nhau, từ đường thôn, đường xã đến các tuyến đường thuộc phạm vi quản lý của cấp tỉnh. Theo đại diện doanh nghiệp, việc phải tự chi trả trong mọi trường hợp có thể dẫn đến lãng phí, nhất là khi tài sản được đầu tư bằng nguồn vốn nhà nước hoặc nguồn lực của doanh nghiệp nhà nước.
Giải đáp nội dung này, ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, đại diện cơ quan soạn thảo cho rằng cần xem xét mối quan hệ giữa quy hoạch cấp, thoát nước và quy hoạch giao thông, đặc biệt là thời điểm phê duyệt các quy hoạch. Trường hợp một quy hoạch đã được phê duyệt trước, quy hoạch được phê duyệt sau cần tính đến và thực hiện theo quy hoạch đã có. Việc xác định trách nhiệm chi trả phải căn cứ vào thời điểm quy hoạch và các quy định pháp luật có liên quan, không thể hiểu đơn giản rằng một lĩnh vực đương nhiên phải chịu trách nhiệm cho mọi trường hợp di dời.
Theo dự thảo Luật Cấp, Thoát nước, chủ đầu tư dự án làm ảnh hưởng đến công trình cấp, thoát nước phải có phương án bảo vệ, di dời, hoàn trả công năng công trình và bố trí chi phí tổ chức thực hiện, trừ trường hợp pháp luật có liên quan quy định khác.
Trước kiến nghị của doanh nghiệp, đại diện cơ quan soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục ghi nhận, nghiên cứu để bảo đảm sự hài hòa giữa các quy định pháp luật, quyền lợi và trách nhiệm của các chủ thể.
Thực tế cho thấy, đây không chỉ là câu chuyện phân định trách nhiệm chi phí giữa doanh nghiệp cấp nước và chủ đầu tư dự án giao thông. Công trình cấp, thoát nước là tài sản được đầu tư để phục vụ cộng đồng. Vì vậy, cơ chế bảo vệ, di dời và xem xét bồi hoàn cần tính đến thời điểm đầu tư, mức độ phù hợp với quy hoạch, hồ sơ pháp lý của công trình và trách nhiệm của các bên liên quan. Không thể mặc nhiên coi mọi trường hợp di dời đều được bồi hoàn, nhưng cũng không nên để những tài sản được đầu tư hợp pháp, vẫn còn giá trị sử dụng, bị lãng phí mà thiếu cơ chế xem xét phù hợp.
Luật Cấp, Thoát nước được kỳ vọng giải quyết điểm nghẽn của ngành Nước
Phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn ghi nhận các ý kiến đóng góp của chuyên gia, doanh nghiệp, đồng thời đề nghị tiếp tục mở rộng góc nhìn từ phía cơ quan quản lý nhà nước, các bộ, ngành và địa phương. Theo Thứ trưởng, quá trình hoàn thiện dự thảo cần có thêm ý kiến từ những cơ quan trực tiếp thực hiện chức năng quản lý, bởi Luật Cấp, Thoát nước không chỉ điều chỉnh hoạt động của doanh nghiệp mà còn đặt ra yêu cầu quản lý đối với toàn bộ hệ thống cấp, thoát nước.
Toàn cảnh Hội thảo.
Thứ trưởng cũng lưu ý, các ý kiến tại hội thảo tập trung khá nhiều vào lĩnh vực cấp nước, trong khi thoát nước, xử lý nước thải và ngập úng đô thị là những vấn đề đang đặt ra cấp thiết. Tỷ lệ xử lý nước thải đô thị hiện mới đạt khoảng 17 – 18%, trong khi việc huy động nguồn lực cho đầu tư hệ thống thoát nước và xử lý nước thải vẫn còn nhiều khó khăn.
Đối với nội dung cấp nước an toàn, Thứ trưởng nhấn mạnh quan điểm của Bộ Xây dựng: “Cấp nước an toàn là một trong những công cụ rất quan trọng trong quản lý nhà nước”.
Thứ trưởng cho rằng có thể giao doanh nghiệp phê duyệt, nhưng phải gắn với trách nhiệm của chính quyền địa phương, thông qua việc tham gia ý kiến hoặc thẩm định của cơ quan quản lý Nhà nước.
Về cơ chế bồi hoàn khi di dời công trình cấp, thoát nước, Thứ trưởng cho rằng cần làm rõ hơn các điều kiện, hồ sơ và trách nhiệm liên quan. Những tài sản được đầu tư hợp pháp, đáp ứng điều kiện theo quy định nhưng bị ảnh hưởng bởi dự án khác cần được xem xét trên cơ sở phù hợp, tránh lãng phí nguồn lực xã hội. Đây không chỉ là câu chuyện bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp cấp nước, mà còn liên quan đến tài sản được đầu tư để phục vụ cộng đồng.
Thứ trưởng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện dự thảo, trong đó cần chú trọng tính khả thi và sự thống nhất với hệ thống pháp luật có liên quan. Các cơ quan, địa phương và đơn vị tham dự hội thảo được khuyến khích tiếp tục gửi ý kiến bằng văn bản để phục vụ quá trình chỉnh lý.
Sau hơn hai thập kỷ chờ đợi Luật Cấp, Thoát nước, những kỳ vọng của ngành Nước không chỉ nằm ở việc tháo gỡ một vài vướng mắc riêng lẻ. Điều được mong đợi hơn cả là một khuôn khổ pháp lý đủ đồng bộ để điều chỉnh toàn bộ lĩnh vực cấp, thoát nước; phân định rõ trách nhiệm giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan; đồng thời tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, phát triển hạ tầng.
Nếu được xây dựng trên cơ sở thực tiễn, có cơ chế khả thi và bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật, Luật Cấp, Thoát nước có thể trở thành nền tảng để ngành Nước bước sang giai đoạn phát triển mới. Đây cũng là “cơn mưa” hoá giải sự mong chờ sau những năm dài “nắng hạn” của ngành Cấp Thoát nước.
Khiêm Anh
