Đầu tư 3.000 tỷ đồng nâng khả năng kiểm soát nguồn nước tại Cần Thơ

Hoàn thiện hạ tầng thủy lợi để nâng khả năng chống chịu khí hậu tại Cần Thơ

Ngày 11/3, lãnh đạo UBND TP Cần Thơ cùng đại diện các sở, ngành làm việc với Đoàn công tác Ngân hàng Thế giới (WB) về dự án “Chống chịu khí hậu và chuyển đổi tổng hợp vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (MERIT-WB11).

Dự án MERIT-WB11 do WB tài trợ, cơ quan chủ quản là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chủ dự án là Ban Quản lý Trung ương các dự án thủy lợi (CPO). Dự án dự kiến triển khai trong 8 năm, từ 2024 đến 2031

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ rệt đến khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), việc đầu tư hệ thống hạ tầng thủy lợi mang tính tổng hợp đang trở thành một trong những giải pháp then chốt nhằm bảo đảm an toàn cho sản xuất và đời sống dân cư.

TP Cần Thơ hiện đang hoàn thiện hồ sơ chuẩn bị đầu tư Dự án “Chống chịu khí hậu và chuyển đổi tổng hợp vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (MERIT-WB11) vay vốn WB với tổng mức đầu tư dự kiến gần 3.000 tỷ đồng.

Mục tiêu của dự án là tăng cường khả năng chống chịu khí hậu đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp và cộng đồng dân cư nông thôn thông qua việc đầu tư, nâng cấp hệ thống hạ tầng thủy lợi, từ đó chủ động kiểm soát và điều tiết nguồn nước, giảm ngập úng, xâm nhập mặn cũng như hạn chế nguy cơ sạt lở bờ sông, bờ biển.

Theo phương án đề xuất, dự án MERIT-WB11 tại Cần Thơ có tổng mức đầu tư khoảng 2.998,69 tỷ đồng, tương đương hơn 116 triệu USD. Trong đó, vốn vay ODA từ Ngân hàng Thế giới khoảng 1.984 tỷ đồng, phần còn lại là vốn đối ứng của địa phương hơn 1.014 tỷ đồng. Cơ chế tài chính được thực hiện theo quy định của Chính phủ đối với các dự án ODA, trong đó phần lớn nguồn vốn vay được Trung ương cấp phát và địa phương vay lại một phần để triển khai các hạng mục công trình.

Trọng tâm của dự án là đầu tư hoàn thiện hệ thống hạ tầng thủy lợi tại các khu vực có nguy cơ cao về ngập úng, xâm nhập mặn và sạt lở. Trước hết là vùng thấp trũng dọc tuyến kênh Quản Lộ – Phụng Hiệp, nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng của ngập úng trong mùa mưa và thiếu ổn định về nguồn nước cho sản xuất. Tại khu vực này, các công trình thủy lợi sẽ được đầu tư nhằm tăng khả năng tiêu thoát nước, kiểm soát nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, đồng thời góp phần ổn định sinh kế cho người dân.

Bên cạnh đó, khu vực phèn nhiễm mặn thuộc lưu vực sông Nước Đục – Nước Trong cũng được xác định là vùng cần ưu tiên đầu tư. Đây là khu vực chịu tác động đồng thời của xì phèn, xâm nhập mặn trong mùa khô và ngập úng vào mùa lũ. Việc xây dựng các công trình kiểm soát nguồn nước tại đây sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho sản xuất nông nghiệp, cải thiện điều kiện canh tác và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế nông thôn ổn định hơn.

Một hạng mục quan trọng khác của dự án là đầu tư hệ thống đê bao khép kín dài khoảng 45km tại khu vực cù lao ven sông Hậu, nhằm bảo vệ và ổn định sản xuất cho gần 10.000ha đất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Hệ thống đê bao này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm nguy cơ sạt lở, hạn chế tràn đê trong mùa lũ và tạo điều kiện để các mô hình sản xuất nông nghiệp phát triển ổn định, phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng.

Việc đầu tư đồng bộ các hạng mục hạ tầng thủy lợi không chỉ giúp kiểm soát nguồn nước hiệu quả hơn mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực thích ứng của khu vực trước những biến động ngày càng phức tạp của khí hậu và nguồn nước.

Kết hợp chuyển đổi sinh kế và quản lý nguồn nước bền vững

Không dừng lại ở việc đầu tư hạ tầng, dự án MERIT-WB11 còn hướng tới mục tiêu chuyển đổi mô hình phát triển nông nghiệp theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo đó, các mô hình sản xuất sẽ được điều chỉnh theo từng tiểu vùng sinh thái nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và nước, đồng thời tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho sản phẩm nông nghiệp.

Các giải pháp chuyển đổi sinh kế được thiết kế theo hướng đa dạng hóa hoạt động sản xuất và phát triển các mô hình kinh tế dựa trên hệ sinh thái. Cách tiếp cận này không chỉ giúp người dân thích ứng tốt hơn với những thay đổi của môi trường tự nhiên mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao tính bền vững của nền kinh tế nông thôn. Khi các mô hình sản xuất phù hợp được triển khai, thu nhập của người dân dự kiến sẽ được cải thiện, đồng thời tạo thêm động lực để lao động trẻ gắn bó với địa phương thay vì dịch chuyển ra các đô thị lớn.

Để triển khai dự án, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ đã thành lập tổ công tác thực hiện nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư, đồng thời phối hợp với các cơ quan Trung ương và Ngân hàng Thế giới hoàn thiện hồ sơ.

Theo kế hoạch, trong quý I/2026, thành phố sẽ trình WB xem xét báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư, lấy ý kiến các địa phương trong vùng dự án và hoàn thiện hồ sơ để trình UBND thành phố phê duyệt chủ trương đầu tư.

Bước sang quý II/2026, dự án dự kiến tổ chức đấu thầu lập báo cáo nghiên cứu khả thi và trình WB thẩm định. Sau khi được chấp thuận, UBND TP Cần Thơ sẽ phê duyệt dự án đầu tư. Trong quý III/2026, địa phương sẽ hoàn thiện phương án vay và trả nợ vốn ODA để trình Bộ Tài chính thẩm định và Chính phủ phê duyệt. Các bước chuẩn bị kỹ thuật và đấu thầu xây dựng công trình dự kiến được triển khai trong quý IV cùng năm, làm cơ sở để khởi động các hạng mục công trình sau khi hiệp định vay được ký kết.

Theo lãnh đạo UBND TP Cần Thơ, dự án MERIT-WB11 không chỉ góp phần nâng cao năng lực quản lý tài nguyên nước mà còn tạo nền tảng cho việc hiện đại hóa hệ thống thủy lợi của địa phương. Khi các công trình được hoàn thành và các mô hình sinh kế thích ứng được triển khai đồng bộ, khu vực nông thôn sẽ có điều kiện phát triển ổn định hơn, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu trước các rủi ro thiên tai ngày càng gia tăng.

Trong bối cảnh ĐBSCL đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu và thay đổi dòng chảy, những dự án hạ tầng mang tính tổng hợp như MERIT-WB11 được xem là bước đi quan trọng nhằm tăng cường năng lực thích ứng của toàn vùng. Việc kết hợp giữa đầu tư công trình thủy lợi với chuyển đổi sinh kế và quản lý nguồn nước bền vững sẽ góp phần tạo nền tảng lâu dài cho phát triển kinh tế – xã hội của khu vực hạ lưu sông Mekong trong những thập niên tới.

Mai Thanh