Trong hành trình ấy, tiếng nói của đội ngũ chuyên gia, doanh nghiệp cấp thoát nước cùng Hội Cấp Thoát nước Việt Nam (VWSA) đã, đang và tiếp tục là cầu nối quan trọng giữa cơ quan quản lý và thực tiễn thực thi chính sách. Trải qua 38 năm xây dựng và phát triển, Hội không ngừng khẳng định vai trò là diễn đàn kết nối tri thức, là nơi hội tụ các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý, đồng thời trở thành cầu nối quan trọng giữa thực tiễn ngành nghề với quá trình hoạch định chính sách cho ngành Nước Việt Nam.
Tiếng nói chuyên môn xuất phát từ thực tiễn
Ngành Nước là lĩnh vực sản xuất đặc biệt. Mỗi quyết định về giá nước có thể ảnh hưởng đến hàng triệu hộ dân. Một tiêu chuẩn kỹ thuật mới có thể tác động đến cả hệ thống vận hành của doanh nghiệp. Một quy hoạch thoát nước đô thị nếu thiếu tính thực tiễn có thể để lại hệ quả lâu dài cho môi trường và đời sống xã hội. Bởi vậy, chính sách luôn cần được xây dựng trên nền tảng khoa học, nhưng đồng thời phải thấm đẫm hơi thở thực tiễn. Với mạng lưới hội viên rộng khắp cả nước gồm các doanh nghiệp cấp nước, thoát nước, vật tư thiết bị, đơn vị tư vấn, trường đại học, viện nghiên cứu và chuyên gia đầu ngành, VWSA đã trở thành nơi hội tụ tiếng nói đa chiều của toàn ngành.
Tiếng nói ấy không xuất phát từ lý thuyết suông, mà được hình thành từ thực tiễn vận hành các nhà máy cấp nước, hệ thống thoát nước đô thị, công trình xử lý nước thải và những khó khăn cụ thể mà doanh nghiệp, địa phương đang đối mặt hằng ngày. Đó là bài toán thất thoát nước tại các đô thị cũ, áp lực đầu tư hệ thống xử lý nước thải trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, yêu cầu bảo đảm an toàn cấp nước trước nguy cơ ô nhiễm gia tăng, cũng như thách thức thích ứng với biến đổi khí hậu khi nhiều đô thị thường xuyên đối mặt tình trạng ngập úng, xâm nhập mặn.
Lãnh đạo VWSA nhiệm kỳ II (1998 – 2005) cùng các đại biểu trong nước và quốc tế tại sự kiện Hội thảo và Triển lãm Cấp thoát nước đô thị Việt Nam tổ chức tại Hà Nội, từ ngày 30/11 – 3/12/2000.
Từ những vấn đề thực tế, VWSA đã tham gia đóng góp ý kiến cho nhiều cơ chế, chính sách quan trọng của ngành. Ngay từ những năm đầu thập niên 90, Hội đã tham gia góp ý phản biện các dự án đầu tư cấp thoát nước, chiến lược cấp thoát nước đô thị, cấp nước và vệ sinh môi trường nông thôn. Hội đã tổ chức các hội nghị, hội thảo, hàng năm khảo sát tình hình, nắm bắt nhu cầu, nghiên cứu, đề xuất với các Bộ quản lý chuyên ngành, Thủ tướng Chính phủ về đổi mới chính sách giá nước, phương hướng phát triển cấp thoát nước đô thị, sắp xếp tổ chức lại hình thức hoạt động của các doanh nghiệp, cổ phần hóa, xã hội hóa ngành Cấp Thoát nước, tổ chức quản lý cấp nước theo lưu vực sông, theo vùng…
Bước chuyển rõ nét trong hoạt động xây dựng chính sách ngành của VWSA, đó là giai đoạn 2005 – 2010, khi Hội góp phần không nhỏ vào sự ra đời của các Nghị định 88/2007/NĐ-CP về thoát nước đô thị và khu công nghiệp, Nghị định 117/2007/NĐ-CP về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch. Đây được xem là những văn bản nền tảng quan trọng đối với lĩnh vực Cấp Thoát nước trong thời kỳ đổi mới mô hình quản lý hạ tầng đô thị.
Tọa đàm Thể chế chính sách trong lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải do VWSA phối hợp Diễn đàn ngành nước Đức tổ chức tại Hải Phòng, ngày 18/3/2015.
Dấu ấn phản biện chính sách của VWSA tiếp tục được thể hiện trong suốt quá trình phát triển, thông qua những đóng góp vào Quyết định phê duyệt Định hướng Cấp thoát nước đô thị và Khu công nghiệp đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050 của Chính Phủ; Chương trình quốc gia chống thất thoát nước sạch; Quyết định 16 về thực hiện Cấp nước an toàn…; Nghị định 124/2011/NĐ-CP sửa đổi một số điều của Nghị định 117/2007/NĐ-CPvề sản xuất cung cấp tiêu thụ nước sạch đô thị và khu công nghiệp; Nghị định 59/2011/NĐ-CP về chuyển doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần; Thông tư 08/2012 của Bộ Xây dựng về cấp nước an toàn; Thông tư Liên tịch số 75/2012/TTLT-BTC-BXD-BNNPTNT về phương pháp tính giá nước sạch; Quyết định 590/QĐ-BXD ban hành định mức sản xuất nước sạch và vận hành mạng cấp nước; đặc biệt là Nghị định 80/2014/NĐ-CP về thoát nước và xử lý nước thải; Quy hoạch cấp nước Hà Nội và dự án cấp nước vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long; Định hướng phát triển cấp nước đô thị và khu công nghiệp; chương trình Quốc gia về cấp nước an toàn; Các định mức kinh tế kỹ thuật, các tiêu chuẩn, quy chuẩn cấp nước…
Những năm gần đây, vai trò phản biện và tư vấn chính sách của VWSA ngày càng rõ nét hơn, mạnh mẽ hơn và được các cơ quan quản lý đánh giá cao. Theo số liệu của văn phòng VWSA, giai đoạn từ năm 2020 đến nay, Hội đã góp ý cho 16 luật, 24 nghị định, thông tư và khoảng 40 đồ án quy hoạch; tham gia góp ý nhiều quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng, trong đó có Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-1:2024/BYT. VWSA tổ chức nhiều hội thảo góp ý xây dựng Luật Cấp Thoát nước, tham gia hội đồng thẩm định quy hoạch các đô thị lớn và đóng góp ý kiến cho các quy định liên quan đến tài nguyên nước, đất đai và giá nước. Những con số ấy cho thấy vai trò ngày càng sâu rộng của VWSA trong quá trình xây dựng thể chế cho ngành Nước Việt Nam.
Phát biểu tại Tuần lễ ngành nước Việt Nam Vietnam Water Week 2025, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đánh giá cao vai trò của VWSA trong việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ từ đào tạo, hội thảo, kết nối nâng cao năng lực hội viên đến tham gia đóng góp ý kiến, phản biện các chính sách ngành Nước, nhất là tham gia nghiên cứu hỗ trợ xây dựng Luật Cấp Thoát nước thời gian qua.
Cấp nước, kiểm soát ngập úng và xử lý nước thải là nhu cầu, dịch vụ thiết yếu, liên quan trực tiếp đến sức khỏe của con người, phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ môi trường. Đáp ứng yêu cầu phát triển ngành Nước, Bộ Xây dựng đã xây dựng Dự án Luật Cấp Thoát nước theo Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2025. Bộ Xây dựng luôn đồng hành, lắng nghe ý kiến góp ý của doanh nghiệp ngành Nước nhằm tháo gỡ khó khăn từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật, thúc đẩy ngành Nước phát triển bền vững – Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn khẳng định.
Diễn đàn nghề nghiệp mang tinh thần kiến tạo
Trong suốt hành trình phát triển, VWSA không chỉ là nơi kết nối cộng đồng ngành Nước, mà còn góp phần hình thành tư duy phát triển mới cho ngành. Nhiều năm trước, khi khái niệm “cấp nước an toàn”, “quản lý tài sản hạ tầng”, “kinh tế tuần hoàn nước” hay “chuyển đổi số ngành Nước” còn khá mới mẻ, các diễn đàn chuyên môn của Hội đã bắt đầu đặt ra những vấn đề ấy như một yêu cầu tất yếu cho tương lai. Thông qua các hội nghị khoa học, hội thảo kỹ thuật và chương trình đào tạo, VWSA đã góp phần lan tỏa tư duy đổi mới trong cộng đồng ngành Nước.
Hội thảo Dự thảo Luật Cấp Thoát nước được VWSA tổ chức tại Vietnam Water Week 2023.
Có thể nói, nhiều nội dung từng xuất hiện trong các diễn đàn của Hội nay đã trở thành định hướng phát triển chung của ngành Nước Việt Nam. Hoạt động của VWSA ngày càng có nhiều đổi mới, sôi động, thiết thực, gắn việc hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi hội viên với việc thực hiện trách nhiệm của hội viên trong xây dựng, phát triển ngành Cấp Thoát nước. Hội đã lắng nghe, nắm bắt những khó khăn nguyện vọng của hội viên và đã chủ động tham gia góp ý xây dựng thể chế, chính sách.
Đặc biệt, các hội nghị, hội thảo khoa học tại Sự kiện Tuần lễ ngành Nước Việt Nam – Vietnam Water Week do VWSA tổ chức thường niên từ năm 2022 đến nay đã và đang thực sự trở thành diễn đàn quan trọng để các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia và doanh nghiệp trong và ngoài nước chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy hợp tác và đóng góp cho sự phát triển bền vững của ngành Nước Việt Nam. Đó là giá trị đặc biệt của một tổ chức nghề nghiệp giàu tính chuyên môn: không chỉ phản ánh thực tiễn, mà còn góp phần mở đường cho những tư duy đổi mới.
Trên cương vị Phó Chủ tịch thường trực, Trưởng Ban Chính sách VWSA, TS. Trần Anh Tuấn nhấn mạnh: Hội ghi nhận và đánh giá cao tinh thần tích cực tham gia góp ý, phản biện, xây dựng chính sách của các đơn vị hội viên trong suốt thời gian vừa qua. Tiếng nói thực tiễn từ doanh nghiệp rất quan trọng đối với quá trình xây dựng chính sách ngành. Các chính sách không chỉ tác động trực tiếp các hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn định hướng cho sự phát triển của các đơn vị hội viên, các doanh nghiệp ngành nước liên quan. Vì vậy, trong quá trình đóng góp các ý kiến hoặc gửi văn bản góp ý các văn bản quy phạm pháp luật để Hội tổng hợp, các góp ý cần nêu cụ thể về các khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là đề xuất các nội dung sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới sát với thực tiễn triển khai trong đặc thù ngành Nước. Hội sẽ tổng hợp làm cơ sở để đề xuất các nội dung góp ý phản biện, kiến nghị đến các cơ quan quản lý nghiên cứu, xem xét, cập nhật hoàn thiện trước khi ban hành.
Theo TS. Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch VWSA, tiếng nói thực tiễn từ doanh nghiệp rất quan trọng đối với quá trình xây dựng chính sách ngành.
Hội sẽ tiếp tục phát huy chức năng nhiệm vụ là cơ quan đại diện cho các đơn vị hội viên, tập hợp ý kiến từ các doanh nghiệp, chủ động kết nối, đồng hành cùng các cơ quan quản lý nhà nước góp ý, phản biện xây dựng chính sách. Đặc biệt trong bối cảnh ngành Cấp Thoát nước chưa ban hành Luật Cấp Thoát nước và các quy định chưa thống nhất, còn chồng chéo giữa các luật liên quan. Mặt khác các nghị định chuyên ngành (Nghị định 124, Nghị định 117, Nghị định 80) được ban hành từ trên 10 – 15 năm trước đã bộc lộ nhiều hạn chế, không còn phù hợp với thực tiễn yêu cầu phát triển và ứng phó biến đổi khí hậu, thiên tai khó kiểm soát.
Phát biểu tại Hội nghị Ban Chấp hành Chi hội Cấp thoát nước miền Bắc tổ chức tại Hải Phòng, ngày 9/5/2026, ông Nguyễn Hữu Hải – Giám đốc Công ty CP Cấp nước Cửa Lò cho rằng, ngành Cấp Thoát nước đang đứng trước giai đoạn phải thay đổi mạnh về tư duy quản trị và cơ chế phát triển. Doanh nghiệp ngành Nước hiện không chỉ gánh trách nhiệm cung cấp dịch vụ công ích mà còn phải tự cân đối tài chính trong bối cảnh chi phí điện, hóa chất, nhân công và đầu tư công nghệ đều gia tăng. Ông Hải nhấn mạnh, nếu mỗi doanh nghiệp “tự bơi” thì rất khó tháo gỡ các vướng mắc mang tính hệ thống. Điều ngành cần lúc này là một tiếng nói chung mạnh mẽ hơn từ các Chi hội và Trung ương Hội để kiến nghị cơ chế phù hợp với thực tiễn, bảo vệ sự phát triển bền vững của ngành hạ tầng thiết yếu gắn trực tiếp với đời sống người dân.
38 năm là một chặng đường đủ dài để nhìn lại những đổi thay của ngành Nước Việt Nam, từ hệ thống hạ tầng còn nhiều khó khăn đến mạng lưới cấp thoát nước ngày càng mở rộng và hiện đại hơn, từ tư duy quản lý truyền thống đến yêu cầu chuyển đổi số và phát triển xanh. Từ 157 hội viên ban đầu năm 1988, đến nay VWSA đã có hơn 400 hội viên trên cả nước. Sự lớn mạnh ấy phản ánh niềm tin và sự gắn kết ngày càng sâu rộng của cộng đồng ngành Nước đối với tổ chức Hội.
Tuy nhiên, phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Áp lực thiếu hụt nguồn nước, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, nước biển dâng và tốc độ đô thị hóa nhanh đang đặt ngành Nước trước những yêu cầu mới chưa từng có. Trong bối cảnh ấy, việc xây dựng chính sách không thể chỉ dựa trên góc nhìn quản lý hành chính, mà càng cần sự đồng hành của cộng đồng chuyên môn và những người trực tiếp làm nghề. Đó cũng là lúc vai trò của Hội Cấp thoát nước Việt Nam tiếp tục được kỳ vọng mạnh mẽ. Không chỉ là nơi tập hợp đội ngũ chuyên gia, VWSA còn có thể trở thành trung tâm kết nối tri thức ngành Nước trong thời đại mới, nơi hội tụ dữ liệu, kinh nghiệm, sáng kiến và các giải pháp phát triển bền vững.
Hà Thắm
