Đây là văn bản quan trọng nhằm thống nhất các tiêu chuẩn dữ liệu, phục vụ xây dựng, quản lý, kết nối và chia sẻ thông tin. Các doanh nghiệp cấp thoát nước cần nghiên cứu, nắm bắt những yêu cầu mới để chủ động triển khai phù hợp với quy định.
Chuẩn hóa dữ liệu – yêu cầu cần thiết trong quản lý ngành Nước
Trong những năm qua, các doanh nghiệp cấp thoát nước đã từng bước ứng dụng CNTT vào quản lý sản xuất, vận hành công trình, quản lý khách hàng, giám sát chất lượng nước và hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Nhiều đơn vị đã đầu tư các phần mềm chuyên ngành, hệ thống thông tin địa lý (GIS), hệ thống giám sát và điều khiển từ xa (SCADA), góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành.
Tuy nhiên, việc sử dụng nhiều phần mềm, phương thức lưu trữ và quản lý thông tin khác nhau cũng dẫn đến tình trạng thiếu thống nhất về tên gọi, mã định danh, đơn vị tính, cấu trúc dữ liệu và khả năng kết nối, chia sẻ thông tin. Điều này gây khó khăn trong quá trình tổng hợp, đối chiếu, khai thác dữ liệu giữa các đơn vị cũng như với cơ quan quản lý nhà nước.
Tại tọa đàm “Chuyển đổi số ngành Nước trong kỷ nguyên mới” trong khuôn khổ Vietnam Water Week 2026, GS.TS. Nguyễn Việt Anh – Phó Chủ tịch Hội Cấp Thoát nước Việt Nam (VWSA) cho biết, doanh nghiệp ngành Nước Việt Nam hiện mới ở mức tự động hóa cục bộ, tức đã có SCADA, đo xa hoặc giám sát tại một số bộ phận nhưng các hệ thống chưa thực sự kết nối, liên thông.
Tọa đàm “Chuyển đổi số ngành Nước trong kỷ nguyên mới” trong khuôn khổ Vietnam Water Week 2026
Quyết định số 1852/QĐ-BXD được ban hành chính là bước quan trọng nhằm chuẩn hóa tên gọi, định nghĩa, kiểu dữ liệu, định dạng và các yêu cầu kỹ thuật đối với những trường dữ liệu tối thiểu thuộc lĩnh vực cấp nước sạch, thoát nước đô thị, xử lý nước thải và bùn thải.
Từ điển dữ liệu được xây dựng trên cơ sở kế thừa các tiêu chuẩn dữ liệu dùng chung ngành Xây dựng, đồng thời bổ sung những trường thông tin chuyên ngành cấp thoát nước. Đây là bước triển khai cụ thể Thông tư số 69/2026/TT-BXD ngày 15/9/2026 của Bộ Xây dựng quy định về Hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu cấp nước sạch và thoát nước đô thị.
Theo Chủ tịch VWSA Nguyễn Ngọc Điệp, dòng chảy nước và dòng chảy dữ liệu là hai yếu tố quan trọng trong kỷ nguyên hiện đại, “dòng nước phải an toàn, còn dòng chảy dữ liệu phải đúng và chính xác”. Việc chuẩn hóa dữ liệu có ý nghĩa nền tảng đối với quá trình chuyển đổi số ngành Nước. Khi dữ liệu chưa thống nhất, chưa có khả năng kết nối và chia sẻ, việc đầu tư các hệ thống công nghệ dù hiện đại cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả.
Những nội dung dữ liệu doanh nghiệp cần quan tâm
Theo Quyết định số 1852/QĐ-BXD, phạm vi chuẩn hóa dữ liệu bao quát nhiều hoạt động trong chuỗi quản lý, sản xuất và cung cấp dịch vụ của các đơn vị cấp thoát nước.
Đối với lĩnh vực cấp nước sạch, các nhóm thông tin cần quan tâm gồm: thông tin về đơn vị cấp nước, phạm vi phục vụ, khách hàng, số đấu nối và giá nước; thông tin về nhà máy nước, nguồn nước, công trình thu nước, công suất và sản lượng; thông tin về công trình, hệ thống đường ống và tài sản hạ tầng cấp nước; dữ liệu vận hành, giám sát chất lượng nước, sự cố và phản ánh của khách hàng.
Đối với lĩnh vực thoát nước đô thị và xử lý nước thải, các nhóm dữ liệu tập trung vào hệ thống thu gom, thoát nước và công trình xử lý nước thải; công suất, tình trạng vận hành của trạm bơm, nhà máy và trạm xử lý; chất lượng nước thải, quản lý bùn thải; hệ thống thoát nước mưa đô thị, công trình điều tiết, kiểm soát ngập; cùng thông tin về sự cố và chất lượng dịch vụ thoát nước.
Đáng chú ý, các trường dữ liệu không chỉ được xác định về nội dung mà còn có quy định cụ thể về tên gọi, mã định danh, kiểu dữ liệu, đơn vị tính, định dạng và tần suất cập nhật. Đây là những yêu cầu kỹ thuật doanh nghiệp cần nghiên cứu để bảo đảm dữ liệu đang quản lý có thể đáp ứng chuẩn chung.
Trách nhiệm áp dụng và cập nhật dữ liệu
Phòng điều hành Nhà máy nước Tân Hiệp 2. Ảnh: Võ Văn Hoàng
Điều 2 Quyết định số 1852/QĐ-BXD quy định Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; đơn vị cấp nước; đơn vị thoát nước; chủ sở hữu hoặc đại diện chủ sở hữu công trình, hệ thống thoát nước thực hiện áp dụng Từ điển dữ liệu trong quá trình tạo lập, cập nhật, rà soát, kết nối và chia sẻ dữ liệu theo Thông tư số 69/2026/TT-BXD và các quy định pháp luật có liên quan.
Đối với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra không chỉ là cung cấp thông tin khi cơ quan quản lý cần, mà còn phải tổ chức quản lý dữ liệu theo đúng chuẩn. Chủ tịch VWSA Nguyễn Ngọc Điệp cho biết, có 5 điểm doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm khi tổ chức quản lý thông tin và thực hiện các yêu cầu về cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Thứ nhất là, bảo đảm tính chính xác và thống nhất của dữ liệu. Các thông tin về công trình, công suất, sản lượng, khách hàng và hoạt động vận hành cần được rà soát, đối chiếu với hồ sơ và số liệu quản lý thực tế.
Thứ hai là, tuân thủ quy định về mã định danh, đơn vị tính và định dạng dữ liệu. Các mã định danh tổ chức, công trình, địa điểm và mã tham chiếu từ hệ thống nguồn phải được quản lý đúng quy định, không sử dụng thay thế lẫn nhau.
Thứ ba là, thực hiện cập nhật dữ liệu theo tính chất của từng trường thông tin. Từ điển dữ liệu quy định các tần suất cập nhật khác nhau, bao gồm cập nhật khi phát sinh, khi thay đổi, theo kỳ báo cáo hoặc theo tần suất của hệ thống dữ liệu nguồn.
Thứ tư là, quan tâm khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu. Các hệ thống thông tin hiện có cần được rà soát về khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn dữ liệu để phục vụ việc kết nối theo quy định.
Thứ năm là, bảo đảm an toàn và bảo vệ dữ liệu. Quá trình quản lý, khai thác và chia sẻ thông tin cần tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm việc sử dụng dữ liệu đúng mục đích và phạm vi được phép.
Một nội dung đáng chú ý là Từ điển dữ liệu quy định việc kế thừa dữ liệu từ các hệ thống nguồn và sử dụng thông tin giám sát trực tuyến hiện có. Đối với một số trường dữ liệu, việc cập nhật được thực hiện khi thiết bị, hệ thống đã được đầu tư và đang vận hành.
Điều này cần được hiểu đúng: áp dụng Từ điển dữ liệu là chuẩn hóa thông tin theo quy định, không đồng nghĩa với yêu cầu doanh nghiệp phải thay thế toàn bộ phần mềm hoặc đầu tư mới đồng loạt các hệ thống thiết bị. Các đơn vị cần tận dụng nguồn lực công nghệ hiện có, xác định những nội dung còn thiếu để có lộ trình hoàn thiện phù hợp.
Tạo nền tảng nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ
Phát biểu tại tọa đàm “Chuyển đổi số ngành Nước trong kỷ nguyên mới”, ông Phạm Trọng Hiếu – Giám đốc Công nghệ thông tin, Công ty CP Thiết lập Công nghệ Thiết bị Sytems gọi tình trạng dữ liệu nằm rời rạc giữa các phần mềm quản lý là những “ốc đảo dữ liệu”. Khi mỗi hệ thống nắm một phần thông tin nhưng không kết nối, doanh nghiệp có thể có rất nhiều dữ liệu mà vẫn thiếu một bức tranh đủ đầy để ra quyết định.
Vì vậy việc chuẩn hóa dữ liệu sẽ không chỉ phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước mà còn tạo cơ hội để doanh nghiệp cấp thoát nước nâng cao năng lực quản trị, khai thác hiệu quả tài sản và cải thiện chất lượng dịch vụ.
Khi dữ liệu về công trình, tài sản, sản xuất, vận hành và khách hàng được tổ chức thống nhất, doanh nghiệp có điều kiện theo dõi hoạt động đầy đủ hơn, đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản, xác định nhu cầu đầu tư và nâng cao chất lượng ra quyết định.
Trong lĩnh vực cấp nước, dữ liệu tin cậy hỗ trợ phân tích sản lượng, kiểm soát thất thoát nước, quản lý mạng lưới và bảo đảm an toàn cấp nước. Việc kết nối thông tin giữa hệ thống quản lý khách hàng, đồng hồ đo đếm, mạng lưới và vận hành nhà máy cũng góp phần nâng cao khả năng giám sát, phát hiện bất thường và xử lý sự cố.
Đối với thoát nước và xử lý nước thải, dữ liệu thống nhất giúp đánh giá năng lực thu gom, công suất xử lý, tình trạng hoạt động của công trình, theo dõi chất lượng nước thải và quản lý bùn thải. Thông tin về hệ thống thoát nước mưa, công trình điều tiết và kiểm soát ngập còn hỗ trợ công tác quản lý đô thị, nhất là tại những khu vực thường xuyên chịu tác động của mưa lớn, ngập úng.
Về lâu dài, cơ sở dữ liệu chuyên ngành đồng bộ sẽ tạo thuận lợi cho công tác quy hoạch, dự báo nhu cầu sử dụng nước, xác định nhu cầu đầu tư hạ tầng và xây dựng chính sách phát triển ngành. Đây cũng là nguồn thông tin quan trọng trong bối cảnh ngành Nước đang đối mặt với những thách thức về biến đổi khí hậu, suy giảm nguồn nước, gia tăng nhu cầu sử dụng nước và yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng cao.
Quyết định số 1852/QĐ-BXD có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký, 27/10/2026. Vì vậy, các doanh nghiệp cấp thoát nước cần chủ động nghiên cứu nội dung Quyết định và các phụ lục kèm theo, đồng thời đối chiếu với quy định tại Thông tư số 69/2026/TT-BXD để tổ chức triển khai.
Theo Chủ tịch VWSA Nguyễn Ngọc Điệp, các đơn vị cần rà soát hiện trạng dữ liệu đang quản lý, xác định các nội dung cần chuẩn hóa, hoàn thiện và tổ chức cập nhật, kết nối, chia sẻ dữ liệu theo quy định. Bên cạnh đó, việc triển khai cần bảo đảm tính chính xác, thống nhất, phù hợp với đặc điểm hoạt động và điều kiện thực tế của từng đơn vị, đồng thời hạn chế trùng lặp và tận dụng hiệu quả các hệ thống thông tin đã được đầu tư, góp phần nâng cao hiệu quả triển khai, tránh phát sinh chi phí không cần thiết.
Chuẩn hóa dữ liệu là một nội dung quan trọng trong quá trình chuyển đổi số ngành Cấp Thoát nước. Việc thực hiện đầy đủ, nghiêm túc Quyết định số 1852/QĐ-BXD và các quy định liên quan sẽ góp phần nâng cao chất lượng thông tin quản lý, tăng cường hiệu quả hoạt động và tạo nền tảng cho sự phát triển hiện đại, bền vững của ngành Cấp Thoát nước Việt Nam.
Hà Thắm
