Dù vẫn còn những rào cản về định kiến giới và cơ hội phát triển nghề nghiệp, sự hiện diện cùng những đóng góp của lao động nữ đang cho thấy, bình đẳng giới không chỉ là yêu cầu về quyền và cơ hội mà còn là động lực nâng cao hiệu quả hoạt động, hướng tới sự phát triển bền vững của ngành Nước.
TS. Hạ Thúy Hạnh – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp Thoát nước và Môi trường thuộc VWSA, Phó Chủ tịch CLB Lãnh đạo nữ ngành Nước Việt Nam
Trong xã hội hiện đại, phụ nữ ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp và cộng đồng. Theo báo cáo nghiên cứu do Hội Cấp Thoát nước Việt Nam (VWSA) phối hợp với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) thực hiện, những doanh nghiệp triển khai hiệu quả các chính sách bình đẳng giới có thể nâng cao khoảng 65% hiệu quả vận hành, cải thiện 62% năng lực đổi mới sáng tạo và tăng 69% khả năng giữ chân nhân lực cốt lõi.
Kết quả nghiên cứu cho thấy phụ nữ hiện chiếm khoảng một phần ba lực lượng lao động trong ngành Cấp Thoát nước. Tuy nhiên, tỷ lệ phụ nữ tham gia các vị trí lãnh đạo, quản lý và lĩnh vực kỹ thuật còn khá hạn chế. Phần lớn lao động nữ tập trung ở các bộ phận hành chính, nhân sự, kế toán, trong khi lao động nam vẫn chiếm ưu thế ở các vị trí kỹ thuật và sản xuất.
Thực trạng này phản ánh những rào cản mà phụ nữ còn gặp phải trong quá trình phát triển nghề nghiệp. Bên cạnh đặc thù công việc, định kiến giới và những hạn chế trong công tác quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm cán bộ cũng ảnh hưởng đến cơ hội tham gia của phụ nữ vào các vị trí lãnh đạo và ra quyết định.
Ngành Nước đang đứng trước nhiều yêu cầu đổi mới để thích ứng với những thách thức ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, đô thị hóa, các vấn đề môi trường và yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ. Bên cạnh các giải pháp về kỹ thuật và hạ tầng, ngành ngày càng quan tâm đến những yếu tố phát triển bền vững, trong đó có bình đẳng giới, khả năng tiếp cận nước sạch và xóa đói, giảm nghèo.
Bình đẳng giới là một trong 17 Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Chương trình nghị sự 2030 của Liên hợp quốc, đồng thời có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều mục tiêu khác như nước sạch và vệ sinh, tăng trưởng kinh tế, phát triển cộng đồng bền vững. Vì vậy, đây không chỉ là câu chuyện về quyền và cơ hội của phụ nữ, mà còn là một trong những điều kiện quan trọng để bảo đảm sự phát triển toàn diện, lâu dài của ngành Nước.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, những tổ chức xây dựng được môi trường làm việc đa dạng, bình đẳng thường có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao khả năng thích ứng trước thách thức và cải thiện hiệu quả hoạt động. Đây cũng là lý do bình đẳng giới ngày càng được nhìn nhận như một nội dung quan trọng trong quản trị doanh nghiệp, song hành với chuyển đổi số, bảo vệ môi trường và phát triển nguồn nhân lực.
Bà Nguyễn Thị Mai Hoa – Tổng Giám đốc Công ty CP Nước sạch Hưng Yên
Trước đây, phụ nữ theo học ngành Nước rất ít. Bản thân tôi cũng không xuất thân từ ngành xây dựng mà học tài chính. Đến nay, phụ nữ đã tham gia nhiều công việc trong doanh nghiệp cấp nước, kể cả những công việc thường được xem là phù hợp với nam giới như sửa chữa đường ống. Tuy nhiên, số lượng lao động nữ ở những vị trí này vẫn chưa nhiều.
Tỷ lệ lao động nữ giữa các doanh nghiệp cũng có sự khác biệt. Tại một số đơn vị, phụ nữ chiếm khoảng 20% tổng số nhân sự. Bình đẳng giới không chỉ được thể hiện qua tỷ lệ lao động nữ trong doanh nghiệp, mà còn ở cơ hội tham gia hội đồng quản trị, đảm nhiệm vị trí quản lý, được đào tạo và phát triển nghề nghiệp.
Sự tiến bộ của mỗi cá nhân là điều đáng ghi nhận, nhưng để tạo ra chuyển biến rộng hơn, cần có sự đồng hành của lãnh đạo doanh nghiệp, tạo điều kiện để lao động nữ tiếp tục cống hiến, học hỏi và phát huy kinh nghiệm.
Các chính sách về chế độ lao động, thời gian nghỉ, điều kiện làm việc và cơ hội đảm nhiệm những vị trí phù hợp không nên chỉ dừng lại ở quy định, mà cần được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực trong từng doanh nghiệp.
Chị Tô Thị Ngọc – Nhân viên Phòng Kế hoạch kỹ thuật, Công ty CP Cấp nước Nông thôn Nam Định
Trong quá trình chuyển đổi số của ngành Nước, sự cẩn trọng, tỉ mỉ, kiên trì và tư duy phân tích của các nữ kỹ sư có thể trở thành những lợi thế quan trọng. Thực tế tại nhiều đơn vị cho thấy, nữ kỹ sư đã từng bước làm chủ công nghệ mô phỏng, phần mềm quản lý mạng lưới cấp, thoát nước, góp phần giảm tỷ lệ thất thoát nước và mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực.
Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, nữ kỹ sư ngành Nước cũng phải đối mặt với không ít thách thức, trong đó có áp lực kép giữa việc bảo đảm yêu cầu chuyên môn và thực hiện trách nhiệm chăm sóc gia đình. Một số doanh nghiệp vẫn còn e ngại khi bố trí nữ kỹ sư vào các lĩnh vực kỹ thuật cốt lõi hoặc vị trí trực, xử lý sự cố. Trong khi đó, khoảng cách về kỹ năng số và tốc độ thay đổi nhanh chóng của công nghệ đòi hỏi người lao động phải liên tục học hỏi, cập nhật kiến thức để không bị tụt hậu.
Để nữ kỹ sư phát huy tối đa năng lực trong quá trình chuyển đổi số, ban lãnh đạo doanh nghiệp cần quan tâm, tạo điều kiện cho cán bộ nữ tham gia các chương trình đào tạo chuyên sâu về công nghệ số; đồng thời xây dựng cơ chế làm việc linh hoạt hơn, hỗ trợ người lao động cân bằng giữa nhiệm vụ chuyên môn và trách nhiệm gia đình.
Về phía mỗi kỹ sư, cần chủ động thay đổi tư duy, mạnh dạn tiếp cận công nghệ mới, coi chuyển đổi số là công cụ hỗ trợ giảm sức lao động thủ công và nâng cao hiệu quả công việc, thay vì xem đó là gánh nặng. Cùng với đó, tinh thần đoàn kết, chia sẻ kinh nghiệm giữa đồng nghiệp nam và nữ cũng cần được phát huy để hỗ trợ nhau giải quyết những vấn đề kỹ thuật phức tạp.
Chị Nguyễn Thị Hồng Thắm – Phòng Quản lý cấp nước, Công ty CP Cấp nước Nông thôn Nam Định
Tại Công ty CP Cấp nước Nông thôn Nam Định, lao động nữ được bố trí vào những vị trí phù hợp với chuyên môn như quản lý kho, quản lý dòng tiền, lập báo cáo gửi cơ quan nhà nước và thực hiện các thủ tục hành chính. Hiện nay, cán bộ nữ đảm nhiệm một số vị trí chủ chốt như Phó Tổng Giám đốc, Kế toán trưởng, Phó trưởng phòng Kế toán, Phó Ban Chuyển đổi số và Trưởng bộ phận Phòng Thí nghiệm.
Công ty chú trọng đánh giá năng lực, khen thưởng công bằng, đồng thời linh hoạt sắp xếp công việc để chị em vừa hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn, vừa có thời gian chăm lo gia đình.
Bình đẳng giới là việc nam và nữ có vị trí, vai trò ngang nhau, được đối xử bình đẳng, tạo điều kiện và cơ hội phát huy năng lực vì sự phát triển của cộng đồng, gia đình, đồng thời được thụ hưởng bình đẳng thành quả của sự phát triển đó. Thực hiện bình đẳng giới góp phần từng bước xóa bỏ định kiến giới, tạo điều kiện để phụ nữ có thêm cơ hội học tập, phát triển và khẳng định năng lực.
Bình đẳng giới đang từng bước được thúc đẩy tại các công ty, doanh nghiệp, mở ra cơ hội để lao động nữ nâng cao tinh thần trách nhiệm, chủ động học tập, phát huy tính tự lập và tự chủ trong công việc. Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy ứng dụng công nghệ số vào quản lý, vận hành, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Để những đóng góp được ghi nhận xứng đáng
Ông Nguyễn Thanh Sơn – Tổng Giám đốc Công ty CP Kinh doanh Nước sạch Hải Dương
Phát biểu tại Hội thảo chuyên đề về bình đẳng giới trong ngành nước được tổ chức tại Công ty CP Cấp nước nông thôn Nam Định ngày 15/10 vừa qua, ông Nguyễn Thanh Sơn – Tổng Giám đốc Công ty CP Kinh doanh Nước sạch Hải Dương cho biết: Tại Công ty CP Kinh doanh Nước sạch Hải Dương, lao động nữ chiếm khoảng 45% tổng số cán bộ, người lao động. Trong tổng số 934 lao động của Công ty, có 418 người là nữ; bốn cán bộ nữ đang giữ vị trí quản lý cấp phòng.
Phụ nữ tại Công ty tham gia nhiều khâu công việc như ghi thu, quản lý khách hàng, vận hành và chống thất thoát nước. Một số nhiệm vụ như đào phá, sửa chữa đường ống, xử lý sự cố bất kể thời gian đòi hỏi nhiều sức lực, nên lao động nam thường có lợi thế hơn. Tuy vậy, ở khâu dò tìm rò rỉ, nữ công nhân cũng phát huy tốt khả năng tập trung và sự tỉ mỉ. Khi cần sử dụng thiết bị hoặc thao tác với đường ống nằm sâu, đồng nghiệp nam phối hợp, hỗ trợ để công việc được thực hiện hiệu quả.
Công ty thực hiện các chế độ dành cho lao động nữ theo quy định, đồng thời quan tâm đến đời sống tinh thần, văn hóa và thể thao của chị em. Theo ông Nguyễn Thanh Sơn, sự hỗ trợ dành cho lao động nữ không chỉ thể hiện qua chính sách mà còn nằm ở cách tổ chức công việc và sự phối hợp giữa các đồng nghiệp, qua đó tạo điều kiện để mỗi người phát huy tốt năng lực của mình.
Ông Nguyễn Quốc Lâm, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Cấp nước Nông thôn Nam Định
Ông Nguyễn Quốc Lâm, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Cấp nước Nông thôn Nam Định chia sẻ về thực hiện bình đẳng giới tịa doanh nghiệp
Phát biểu tại hội thảo vừa qua, ông Nguyễn Quốc Lâm, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Cấp nước Nông thôn Nam Định cho biết, bên cạnh hoạt động sản xuất, kinh doanh, Công ty luôn quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần và nâng cao nhận thức cho người lao động, trong đó có nữ cán bộ, công nhân viên.
Ông Lâm chia sẻ: “qua tham luận của TS. Hạ Thúy Hạnh và ý kiến của các đại biểu, chúng tôi có thêm cơ sở nhìn lại việc thực hiện bình đẳng giới tại đơn vị. Công ty sẽ rà soát các nội quy, quy chế liên quan đến tuyển dụng, đào tạo, điều động, bồi dưỡng và đề bạt, trong đó có những nội dung dành cho lao động nữ.
Những câu chuyện từ các doanh nghiệp cấp nước cho thấy phụ nữ đang hiện diện ở nhiều vị trí, từ quản trị, kế toán, quản lý khách hàng đến kỹ thuật, vận hành và chuyển đổi số. Mỗi công việc có những yêu cầu riêng, nhưng đều góp phần duy trì hoạt động ổn định của hệ thống cấp nước, bảo đảm chất lượng dịch vụ và phục vụ đời sống người dân.
Dẫu vậy, để phụ nữ phát huy đầy đủ năng lực, sự nỗ lực của mỗi cá nhân cần đi cùng những thay đổi trong môi trường làm việc. Cơ hội đào tạo, quy hoạch và bổ nhiệm cán bộ; điều kiện tiếp cận công nghệ; cơ chế bố trí công việc phù hợp; sự chia sẻ trách nhiệm gia đình và cách nhìn nhận công bằng về năng lực cần được quan tâm đồng bộ. Bình đẳng giới chỉ thực sự đi vào đời sống doanh nghiệp khi phụ nữ được đánh giá bằng năng lực, được trao cơ hội tương xứng và có điều kiện phát triển nghề nghiệp lâu dài.
Nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, ghi nhận những đóng góp của lao động nữ ngành Nước cũng là dịp nhìn nhận rõ hơn giá trị của một môi trường làm việc bình đẳng, nơi mỗi người đều có cơ hội cống hiến và trưởng thành. Bởi phía sau dòng nước sạch đến từng gia đình không chỉ là những công trình, đường ống và công nghệ, mà còn có sự tận tụy, trách nhiệm và trí tuệ của những người phụ nữ đang ngày ngày góp sức giữ cho dòng chảy ấy không ngừng vận động.
Hà Thắm
