Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, tính đến cuối tháng 6/2026, khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đã phải dừng sản xuất khoảng 1.474 ha lúa, tập trung tại TP. Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Khánh Hòa và Đắk Lắk. Riêng Khánh Hòa là địa phương chịu ảnh hưởng nặng nhất với hơn 900ha lúa không thể triển khai sản xuất do thiếu nguồn nước.
Tại khu vực duyên hải Nam Trung Bộ – Tây Nguyên, việc triển khai đồng bộ các giải pháp công trình đã bước đầu phát huy hiệu quả trong ứng phó với tình trạng thiếu nước và xâm nhập mặn. Các địa phương đã xây dựng đập tạm ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện kết hợp vận hành hệ thống bơm đẩy mặn; đồng thời nạo vét các tuyến sông Vĩnh Điện, Lạc Thành và La Thọ. Nhờ đó, độ mặn trên sông đã giảm xuống dưới ngưỡng 0,8‰, đáp ứng điều kiện cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Thiếu nước đe dọa sản xuất vụ hè thu
Nguy cơ hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng ảnh hưởng nặng nề đến sản xuất nông nghiệp. (Ảnh minh họa)
Vụ hè thu được xem là vụ sản xuất chịu nhiều rủi ro nhất trong năm khi thời điểm gieo trồng trùng với giai đoạn nắng nóng kéo dài. Năm nay, tình hình càng trở nên khó khăn khi lượng nước tích trữ tại nhiều hồ chứa thấp hơn yêu cầu, trong khi dòng chảy trên các lưu vực sông tiếp tục suy giảm.
Tại lưu vực sông Vĩnh Điện, nguồn cấp nước quan trọng cho hàng nghìn hecta đất nông nghiệp, tình trạng xâm nhập mặn diễn biến phức tạp đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc vận hành các trạm bơm lấy nước. Dù các địa phương đã triển khai nhiều giải pháp như xây dựng đập tạm ngăn mặn, nạo vét lòng sông, điều tiết nguồn nước và vận hành linh hoạt hệ thống công trình thủy lợi, việc cấp nước phục vụ sản xuất vẫn gặp nhiều trở ngại.
Theo kế hoạch, hệ thống trạm bơm trên sông Vĩnh Điện bảo đảm tưới cho khoảng 2.000ha sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên đến nay mới chỉ có khoảng 1.570 ha được cấp nước để làm đất và gieo sạ, tương đương khoảng 78% kế hoạch. Phần diện tích còn lại buộc phải dừng sản xuất nhằm tránh thiệt hại lớn hơn nếu tiếp tục xuống giống trong điều kiện không đủ nước tưới.
Nguy cơ còn tiếp tục gia tăng
Các cơ quan chuyên môn nhận định, nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài và lượng mưa không được cải thiện trong những tháng tới, diện tích cây trồng bị ảnh hưởng có thể tiếp tục mở rộng.
Đối với khu vực Nam Trung Bộ, dự báo có khoảng 1.200 ha sản xuất nông nghiệp khác có nguy cơ phải điều chỉnh kế hoạch, chủ yếu tại Quảng Ngãi, Khánh Hòa và TP. Đà Nẵng. Trong khi đó, khu vực Bắc Trung Bộ cũng đứng trước nguy cơ từ 7.700 đến hơn 10.000 ha cây trồng thiếu nước nếu điều kiện thời tiết bất lợi tiếp diễn.
Các chuyên gia khí tượng cho biết, hiện tượng El Niño đã hình thành rõ nét, làm gia tăng khả năng xuất hiện các đợt nắng nóng gay gắt, lượng mưa giảm và dòng chảy trên nhiều lưu vực sông tiếp tục thiếu hụt so với trung bình nhiều năm. Đây là nguyên nhân khiến tình trạng hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn diễn biến phức tạp hơn tại khu vực miền Trung.
Đặc biệt, Nam Trung Bộ vốn là một trong những khu vực có chế độ mưa phân bố không đều theo mùa, khả năng tích trữ nước tự nhiên hạn chế và thường xuyên chịu tác động của biến đổi khí hậu. Vì vậy, chỉ cần một mùa mưa thiếu hụt cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ kế hoạch sản xuất của vụ hè thu năm sau.
Việc gần 1.500 ha lúa phải dừng sản xuất không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về kinh tế cho người dân mà còn phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với an ninh nguồn nước tại khu vực. Đây cũng là cảnh báo về những thách thức ngày càng lớn đối với sản xuất nông nghiệp ở Nam Trung Bộ. Trước diễn biến phức tạp của thời tiết và nguy cơ hạn hán còn kéo dài, việc chủ động quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn nước và triển khai các giải pháp ứng phó sẽ là yếu tố quan trọng để hạn chế thiệt hại trong thời gian tới.
Tường Thư
