Câu chuyện về hồ chứa Capilano gợi mở những kinh nghiệm khảo cứu đối với công tác quy hoạch, quản lý và phát triển bền vững ngành nước tại Việt Nam. Ảnh minh họa.
📌 Trong khuôn khổ chuyến công tác tại Canada, chiều ngày 26/9/2026, đoàn công tác Hội Cấp Thoát nước Việt Nam đã đến thăm hồ chứa Capilano và trạm bơm cấp I tại khu vực đập Cleveland. Chuyến thăm là dịp để đoàn công tác tìm hiểu thực tiễn các công trình đầu mối trong chuỗi thu, trữ và chuyển nước thô đến nhà máy xử lý.
Trên cơ sở những ghi nhận và trao đổi chuyên môn thu được trong quá trình khảo sát, Tạp chí Cấp Thoát nước Việt Nam trân trọng giới thiệu bài viết “Hồ chứa Capilano: Từ nhu cầu đầu tư đến bảo vệ an toàn nguồn nước vùng Vancouver (Canada)”. Bài viết cung cấp góc nhìn thực tiễn về vai trò của hạ tầng trữ nước trong quản lý tài nguyên nước, bảo vệ lưu vực và bảo đảm chất lượng nước uống, qua đó gợi mở những kinh nghiệm khảo cứu đối với công tác quy hoạch, quản lý và phát triển bền vững ngành Nước tại Việt Nam.
Câu chuyện của Capilano cho thấy an toàn nước uống là một quá trình xuyên suốt, bắt đầu từ bảo vệ nguồn nước, tiếp nối bằng vận hành, bảo trì hiệu quả các công trình hạ tầng và được hoàn thiện thông qua xử lý, giám sát chặt chẽ chất lượng nước.
1. Nhu cầu đầu tư: tạo nguồn dự trữ ổn định cho đô thị
Khu vực Metro Vancouver có nguồn nước tự nhiên dồi dào, nhưng lượng nước đến theo mùa. Mưa và tuyết tan bổ sung nước cho các hồ chủ yếu trong mùa mưa và mùa xuân; mùa hè thường khô hơn trong khi nhu cầu tăng mạnh. Vì vậy, muốn cấp nước ổn định quanh năm, khu vực cần các hồ chứa lớn để tích trữ nước, cùng đập, trạm bơm, nhà máy xử lý và mạng truyền dẫn đủ năng lực. [1][2]
Capilano đáp ứng yêu cầu đó bằng cách giữ nước từ lưu vực núi phía bắc North Vancouver và điều tiết để đưa vào hệ thống cấp nước khu vực. Lưu vực Capilano hiện cung cấp khoảng một phần ba lượng nước uống của Metro Vancouver. Đây không chỉ là quyết định xây dựng một con đập, mà là đầu tư vào một hệ thống nguồn nước gồm rừng đầu nguồn, hồ chứa, công trình lấy nước, xử lý và truyền dẫn. [1]
2. Hình thành hồ chứa và các mốc nâng cấp
Đập Cleveland được xây dựng trên sông Capilano trong giai đoạn 1952 – 1954, với tổng chi phí khi đó khoảng 10,7 triệu đô la Canada. Công trình bê tông dài khoảng 195 m trên đỉnh và cao khoảng 92 m tính từ chân đập. Việc xây đập đã tạo hồ chứa Capilano ở phía thượng lưu, biến dòng chảy tự nhiên thành nguồn dự trữ có thể quản lý và khai thác theo nhu cầu. [3]
Theo số liệu vận hành của Metro Vancouver, hồ có dung tích vận hành bình thường khoảng 43,4 tỷ lít. Trong cùng lưu vực cấp nước còn có Palisade Lake, hồ núi cao bổ sung khoảng 10 tỷ lít dung tích có thể sử dụng mỗi năm, thường giúp tăng nguồn cung khi nhu cầu mùa hè cao. Cần phân biệt dung tích hồ với công suất nhà máy xử lý: hai thông số này phản ánh hai chức năng khác nhau. [1]
Công trình đã được nâng cấp chống động đất năm 1992. Khu vực vai đập phía đông được nâng cấp trong các năm 2001 – 2002. Các mốc này cho thấy quản lý hồ chứa lâu dài đòi hỏi đầu tư theo vòng đời công trình, không dừng lại ở giai đoạn xây dựng ban đầu. [3]
3. Khai thác và xử lý nước
Nước mưa và tuyết tan chảy qua các khe suối, sông nhỏ trong lưu vực rồi tập trung vào hồ. Khi khai thác, nước thô đi qua song chắn rác tại đập, sau đó được trạm bơm Capilano đưa qua đường hầm dài khoảng 7 km đến Nhà máy lọc nước Seymour – Capilano. Nước đã xử lý được dẫn trở lại hệ thống Capilano qua đường hầm; chênh lệch cao độ còn được tận dụng để thu hồi một phần năng lượng. [1]
Nhà máy Seymour – Capilano vận hành từ năm 2009, tiếp nhận nước từ cả hồ Capilano và hồ Seymour. Công suất thiết kế của nhà máy là tối đa 1,8 tỷ lít/ngày. Năm 2025, nhà máy xử lý bình quân 718 triệu lít/ngày và đạt mức cao nhất 940 triệu lít/ngày. Các số liệu vận hành này là tổng lượng nước từ hai nguồn được xử lý tại nhà máy, không phải sản lượng riêng của Capilano. [1][4]
Quy trình gồm keo tụ, tạo bông, lọc qua vật liệu hạt và khử trùng bằng tia cực tím; clo được sử dụng để duy trì chất lượng nước trong mạng lưới. Vôi và khí carbon dioxide được bổ sung ở công đoạn cuối nhằm kiểm soát ăn mòn đường ống. Nhà máy định kỳ rửa lọc và xử lý nước rửa để tách cặn. Đây là các hàng rào xử lý sau hàng rào đầu tiên là bảo vệ lưu vực. [4]
4. Bảo vệ nguồn nước và duy tu công trình
Lưu vực Capilano rộng khoảng 19.535 ha. Metro Vancouver hạn chế người vào khu vực hồ và vùng cấp nước, ngoại trừ các chuyến tham quan được đăng ký. Biển trong bức ảnh “No Trespassing – Capilano Watershed Drinking Water Supply” thể hiện quy định này. Kiểm soát tiếp cận giúp giảm nguy cơ ô nhiễm do con người, xói mòn, cháy rừng và các tác động khác đến chất lượng nước. [1]
Metro Vancouver theo dõi mực nước hồ chứa, lượng tuyết tích tụ, lượng mưa và nhu cầu sử dụng. Các yếu tố này đặc biệt quan trọng vào mùa hè, khi lượng bổ sung tự nhiên giảm mà nhu cầu tăng. Chất lượng nước được kiểm tra tại hồ chứa, trên đường ống truyền dẫn và tại các địa phương thành viên; toàn hệ thống lấy và phân tích khoảng 35.000 mẫu mỗi năm. [2][5]
Về tài sản, công tác duy tu bao gồm giám sát an toàn đập, thử nghiệm thiết bị, đánh giá tình trạng kết cấu và sửa chữa, thay thế các bộ phận cần thiết. Năm 2025, Metro Vancouver thay thiết bị truyền tín hiệu đo mực nước cửa van trống tại đập Cleveland. Đợt bảo trì thường kỳ từ tháng 9 đến hết tháng 12 năm 2026 nhằm duy trì hoạt động an toàn và hiệu quả của công trình. [1][6]
An toàn vận hành cũng bao gồm cảnh báo hạ lưu. Sau sự cố cửa tràn năm 2020, Metro Vancouver rà soát quy trình, tăng cường theo dõi khu vực phía dưới đập và triển khai cải thiện hệ thống cảnh báo cộng đồng. Bài học ở đây là an toàn hồ chứa không chỉ nằm ở độ bền của thân đập; thiết bị điều khiển, quy trình thao tác, giám sát và thông tin khẩn cấp đều phải được quản lý đồng bộ. [7]
Việc điều tiết nước còn phải cân bằng giữa cấp nước và môi trường. Metro Vancouver theo dõi lưu lượng sông phía hạ lưu và duy trì các yêu cầu dòng chảy phục vụ sinh cảnh thủy sinh, đồng thời khai thác hồ theo kế hoạch sử dụng nước chung cho hệ thống Capilano – Seymour. [8]
5. Cơ quan quản lý và trách nhiệm trong hệ thống
Metro Vancouver, thông qua Greater Vancouver Water District, quản lý và vận hành đập Cleveland, hồ chứa Capilano, vùng cấp nước, công trình lấy nước thô và nhà máy xử lý thuộc hệ thống khu vực. Đơn vị chịu trách nhiệm bảo vệ nguồn, tích trữ, xử lý, kiểm soát chất lượng và cấp nước cho các địa phương thành viên. Việc quản lý đập được thực hiện theo yêu cầu an toàn đập của tỉnh bang British Columbia. [1][3]
Các đô thị và địa phương thành viên tiếp nhận nước tại điểm đấu nối của hệ thống vùng, sau đó vận hành mạng phân phối địa phương để đưa nước đến hộ dân và doanh nghiệp. Cách phân định này giúp xác định rõ trách nhiệm giữa đơn vị quản lý nguồn và hệ thống cấp nước khu vực với đơn vị phân phối trực tiếp đến khách hàng. [5]
6. Một số kinh nghiệm có thể tham khảo
Mô hình Capilano gợi ra một số kinh nghiệm cho quản lý cấp nước: quy hoạch nguồn và nhà máy như một hệ thống thống nhất; bảo vệ lưu vực như một phần của hạ tầng cấp nước; phân biệt rõ dung tích hồ với công suất xử lý; theo dõi chất lượng từ nguồn đến mạng phân phối; lập kế hoạch duy tu, nâng cấp và an toàn đập theo vòng đời; đồng thời chuẩn bị cơ chế cảnh báo, ứng phó sự cố và điều tiết dòng chảy môi trường.
Tài liệu tham khảo
[1] Metro Vancouver, Water Supply System 2025 Annual Update, phần hệ thống nguồn, dung tích hồ, nhà máy Seymour–Capilano. https://metrovancouver.org/services/water/Documents/gvwd-water-supply-system-2025-annual-update.pdf
[2] Metro Vancouver, Reservoir Levels and Water Use. https://metrovancouver.org/services/water/reservoir-levels-water-use
[3] Metro Vancouver, Cleveland Dam Fact Sheet. https://metrovancouver.org/services/water/Documents/cleveland-dam-fact-sheet.pdf
[4] Metro Vancouver, Water Treatment and Facilities. https://metrovancouver.org/services/water/water-treatment-facilities
[5] Metro Vancouver, The Regional System. https://metrovancouver.org/services/water/the-regional-system
[6] Metro Vancouver, Seymour and Capilano River Levels; thông tin bảo trì đập Cleveland năm 2026. https://metrovancouver.org/services/water/seymour-and-capilano-river-levels
[7] Metro Vancouver, Cleveland Dam Updates. https://metrovancouver.org/media-room/cleveland-dam-updates
[8] Metro Vancouver, Joint Water Use Plan. https://metrovancouver.org/services/water/joint-water-use-plan
PV
