Từ ứng phó mùa khô đến bài toán hạ tầng nước ĐBSCL của DNP Water

Cần cách tiếp cận khác cho bài toán nước tại ĐBSCL

Những ngày cuối tháng 3, tại Đồng Tháp, 9 vòi nước công cộng tiếp tục được mở để cấp nước miễn phí cho người dân ở các khu vực khan hiếm nước. Đây là giải pháp mà địa phương duy trì nhiều năm qua mỗi khi vào cao điểm mùa khô.

Năm nay, xâm nhập mặn đến muộn hơn so với trung bình nhiều năm, mức độ mặn trên sông Tiền cũng thấp hơn năm 2025. Tuy vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vẫn dự báo lưu lượng nước thượng nguồn ở ĐBSCL sẽ giảm từ nay đến tháng 5, trong khi hiện tượng xâm nhập mặn từ biển dự kiến sẽ gia tăng, đạt đỉnh điểm vào cuối tháng 3. Để đảm bảo lượng nước sinh hoạt cho người dân, các đơn vị cấp nước phải vận hành giếng dự phòng, trạm bơm, tích trữ nước và tổ chức cấp nước miễn phí khi cần thiết.

Ở Tây Ninh, tình hình cũng đang được theo dõi chặt chẽ. Hồ Dầu Tiếng hiện vẫn giữ được dung tích nước ở mức an toàn, với khoảng 500 triệu m3 nước hữu ích, đủ phục vụ sản xuất và sinh hoạt đến cuối mùa khô.

Song song đó, địa phương đẩy mạnh các biện pháp tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt, điều chỉnh mùa vụ, thay đổi cơ cấu cây trồng. Những mô hình này giúp giảm áp lực lên nguồn nước, nhưng cũng cho thấy việc ứng phó vẫn đang mang tính ngắn hạn, phụ thuộc nhiều vào điều tiết và dự trữ.

Trong khi các vấn đề lớn hơn như xâm nhập mặn, suy giảm nước ngầm hay sụt lún đất vẫn đang diễn ra và ngày càng rõ hơn.

Mới đây, tại thành phố Cần Thơ, từ góc nhìn thực tế vận hành, ông Lều Mạnh Huy – Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư ngành nước DNP Water (DNP Water) cho rằng việc cấp nước không thể chỉ giải quyết trong phạm vi từng địa phương.

Ông Huy cho biết, DNP Water đã trình bày giải pháp khai thác và truyền dẫn nguồn nước thô từ thượng nguồn sông Tiền để thay thế nguồn nước bị nhiễm mặn cho các nhà máy xử lý nước sạch tại hạ nguồn trên địa bàn 3 tỉnh Tiền Giang, Long An, Bến Tre (cũ) thông qua dự án “Trạm bơm nước thô Cái Bè và hệ thống tuyến ống truyền tải” hay còn gọi là dự án nước thô liên vùng tỉnh khu vực Sông Tiền.

Dự án này đã khởi công cuối năm 2025 và dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026, hướng tới phục vụ khoảng 2 triệu người dân khu vực ven biển.

Không dừng lại ở đó, DNP Water tiếp tục đề xuất dự án tại khu vực Tây Nam sông Hậu, ông Huy cho biết thêm: DNP Water đã chính thức gửi đề xuất đầu tư dự án “Trạm bơm nước thô Vùng Tây Nam sông Hậu và hệ thống tuyến ống truyền tải”. Các mục tiêu chính của dự án là: Xây dựng hệ thống khai thác và truyền dẫn nguồn nước thô từ thượng nguồn sông Hậu, đảm bảo nhu cầu nước sạch sinh hoạt hiện tại và trong tương lai; Khắc phục tình trạng nước nhiễm mặn; Thay thế nguồn nước ngầm hiện đang suy giảm trầm trọng về cả trữ lượng và chất lượng do khai thác quá mức, từ đó góp phần hạn chế vấn đề sụt lún đang diễn ra tại khu vực. Đây là vấn đề cực kỳ khẩn cấp cần giải quyết, không thể chờ đợi và chậm thêm nữa…

DNP Water còn đề xuất, từng bước cụ thể hóa quy hoạch vùng ĐBSCL thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 287/QĐ-TTg, ngày 28/2/2022 và Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Cửu Long thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 174/QĐ-TTg, ngày 06/03/2023 của Thủ tướng Chính phủ. Tạo tiền đề cho các địa phương rà soát, lập các dự án đầu tư, bố trí nguồn vốn cho công tác cải tạo và mở rộng mạng lưới đường ống cấp nước tại khu vực đô thị, nông thôn để tiếp cận nguồn nước từ hệ thống cấp nước vùng liên tỉnh, từ đó đảm bảo hạ tầng cấp nước ổn định, bền vững, góp phần nâng cao sức khỏe, đời sống tinh thần của người dân, đảm bảo hạ tầng thu hút đầu tư.

Được biết, DNP Water đã đầu tư vận hành khai thác nhà máy xử lý nước sạch có công suất phát nước thực tế lớn nhất vùng hiện nay là Nhà máy nước Đồng Tâm tại xã Kim Sơn, tỉnh Đồng Tháp, sản lượng phát nước bình quân hiện tại đạt xấp xỉ 70.000 m3/ngày đêm, phục vụ chủ yếu cho nhu cầu sinh hoạt của người dân khu vực phía Đông tỉnh Đồng Tháp (khu vực Gò Công tỉnh Tiền Giang cũ).

Giải pháp dài hạn cho toàn vùng

Một điểm đáng chú ý trong đề xuất dự án tại khu vực Tây Nam sông Hậu của DNP Water là cách tiếp cận về an toàn nguồn nước. Theo ông Huy, với khoảng cách từ điểm khai thác nước đến điểm tiếp nhận tại các nhà máy nước phía hạ nguồn lên đến hàng trăm km, thời gian để nước thô đi từ điểm khai thác đến điểm tiếp nhận lên đến 8 – 10 giờ. Trường hợp phát hiện sự cố mất an toàn nguồn nước, sẽ có đủ thời gian để đóng van chặn tuyến, xúc xả đường ống, không cho nguồn nước mất an toàn đưa vào nhà máy sản xuất nước sạch cung cấp nước cho người dân.”

Bên cạnh đó, việc triển khai các tuyến ống quy mô lớn cũng được tính toán gắn với hạ tầng giao thông. DNP Water đánh giá đây là thời điểm thích hợp và khả thi để xây dựng các trạm bơm và đường ống dẫn nước quy mô lớn (đường kính lên đến 2 mét) do tuyến ống được định hướng chạy dọc theo hành lang các tuyến cao tốc lớn đang hình thành…, ông Huy khẳng định.

DNP Water kỳ vọng dự án nếu được triển khai thành công sẽ đảm bảo nguồn nước sinh hoạt cho người dân các khu vực ven biển thuộc bán đảo Cà Mau hiện tại và tương lai, tiến tới việc thay thế toàn bộ việc khai thác nước ngầm đang là một trong các nguyên nhân chính gây sụt lún trên diện rộng.

Với những giải pháp DNP Water đưa ra nhằm hướng tới mục tiêu cuối cùng là giảm phụ thuộc vào nước ngầm và đảm bảo nguồn nước ổn định lâu dài.

Theo ông Lều Mạnh Huy, để các dự án quy mô lớn có thể triển khai, không thể chỉ có doanh nghiệp. “Chúng tôi rất cần có sự kết hợp giữa chính quyền địa phương, các sở ban ngành, các chuyên gia, nhà khoa học, các đơn vị truyền thông báo chí để cùng truyền tải được thông tin đến người dân, đến các Bộ, ngành, Chính phủ. Từ đó, việc hiện thực hóa những dự án quy mô vùng liên tỉnh… sẽ được triển khai nhanh và khả thi.” ông Huy nhấn mạnh.

Từ câu chuyện mở vòi nước miễn phí ở Đồng Tháp đến việc điều tiết hồ chứa ở Tây Ninh, có thể thấy các địa phương đang nỗ lực giữ nước trong từng thời điểm.

Nhưng nếu chỉ dừng ở những giải pháp trước mắt, bài toán nước ngọt của ĐBSCL sẽ luôn lặp lại theo mùa khô. Những đề xuất theo hướng liên vùng, chủ động nguồn nước và giảm khai thác nước ngầm cho thấy một hướng đi dài hạn hơn để việc đảm bảo nước sạch không còn là giải pháp tình thế, mà trở thành một chiến lược phát triển bền vững cho cả vùng.

Mai Thanh